Muzeum Pamięci Sybiru
Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, otwarte 17 września 2021 roku, jest ogólnopolską instytucją kultury, która przedstawia historię polskich deportacji na Syberię, Kazachstan oraz represji związanych z zesłaniami carskimi i sowieckimi. Zostało utworzone 1 stycznia 2017 roku przez miasto Białystok, a jego pierwszym dyrektorem był prof. Wojciech Śleszyński. Muzeum mieści się w budynku byłych magazynów wojskowych przy ulicy Węglowej, w miejscu, z którego w latach 1940–1941 odchodziły transporty deportowanych Polaków.
Historia upamiętnienia Sybiraków sięga już okresu międzywojennego, jednak w wyniku wojny i późniejszych zmian politycznych, projekt został wstrzymany. Dopiero w latach 90. XX wieku idea powstania muzeum odżyła, szczególnie w kontekście Białegostoku, który był jednym z głównych punktów deportacyjnych. W 1998 roku powstała izba pamięci przy Kościele Ducha Świętego, a kolejne badania, zarówno naukowe, jak i dokumentacyjne, zaczęły zbierać świadectwa Sybiraków.
Wystawa stała muzeum prezentuje na 1000 m² historię polskich zesłań, począwszy od XVII wieku, przez carskie deportacje, aż po realia życia na Syberii i w Kazachstanie pod rządami ZSRR. Eksponaty, w tym osobiste pamiątki po zesłańcach, zostały przekazane przez Sybiraków i ich potomków. W podziemiach muzeum znajduje się także Memoriał Katyński, upamiętniający ofiary zbrodni katyńskiej, których rodziny zostały deportowane do Syberii.
Muzeum organizuje liczne wydarzenia edukacyjne, takie jak lekcje muzealne, warsztaty, debaty, a także cykliczne imprezy, jak Bieg Pamięci Sybiru czy Światło Pamięci, mające na celu upamiętnienie ofiar deportacji. Instytut Badawczy im. Prezydenta Seweryna Nowakowskiego działa przy muzeum, badając historię deportacji Polaków na wschód.
